Kosmetyki lecznicze

Ajurwedyczne kosmetyki na bazie olejów roślinnych.
Dr n. farm. Przemysław Rokicki

Słowa kluczowe: ajurweda, olej sezamowy, olej migdałowy, olejek różany, olej różany, olejek z limetki, ekstrakt z lotosu, NNKT

Istotą Ajurwedy – staroindyjskiej „nauki o życiu” – jest świadome dążenie człowieka do pełnej równowagi ciała, umysłu i ducha, a przez to – zapewnienie dobrego zdrowia i pięknego wyglądu. Jako jedną z dróg ku osiągnięciu idealnej harmonii ducha i ciała, a przez to zdrowia i urody, ajurweda poleca masaże wykonywane zwykle ze specjalnymi olejkami.

Nadrzędnym celem masaży ajurwedyjskich jest przywrócenie równowagi energetycznej całego ciała, a więc eliminacja wszelkich dolegliwości, tak fizycznych jak i psychicznych. Mogą być one wykonywane zarówno za pomocą specjalnych olejów, jak i na sucho, a także z zastosowaniem elementów akupresury.

Tradycyjny masaż ajurwedyjski trwa około 1,5 godziny i rozpoczyna się od masowania głowy olejem, ze szczególnym uwzględnieniem okolic uszu, szyi, karku oraz ramion. W dalszej części zabieg obejmuje przód i tył tułowia oraz nogi i stopy, aż po opuszki palców, zaś całość dopełnia masaż twarzy. Zwykle zabieg wykonywany jest przez dwie osoby tak, aby został zachowany równomierny nacisk na obie strony ciała. Niezwykłe efekty tego starożytnego indyjskiego masażu możliwe są dzięki specyficznemu podejściu do osoby masowanej, z uwzględnieniem jej odczuć na trzech poziomach: ciała, umysłu i ducha.

Sekret masaży ajurwedyjskich tkwi jednak przede wszystkim w unikalnych recepturach olejów i olejków, skomponowanych w oparciu o bezcenną wiedzę starożytnych medyków indyjskich z naturalnych olejków eterycznych i wyciągów z najwyższej jakości ziół. Tysiące lat praktykowania zaleceń ujętych w księgach Ajurwedy dowiodły, że masowanie ciepłymi olejkami nie tylko relaksuje, eliminuje stresy i negatywne emocje, przyśpiesza usuwanie toksyn z organizmu czy reguluje działanie wszystkich narządów wewnętrznych, ale także aktywizuje system odpornościowy, zwiększa też sprawność umysłową i wydolność fizyczną oraz przywraca jędrność ciała, dzięki czemu pozwala zachować jego naturalne piękno.

Tłuszcze, głównie oleje roślinne stanowią podstawę wielu kosmetyków. Również współcześnie oleje roślinne i niektóre ich pochodne odgrywają pierwszoplanową rolę jako podłoże kremów, emulsji, logionów, maseczek kosmetycznych i innych preparatów do pielęgnacji skóry oraz odżywek do pielęgnacji włosów. Oleje stosowane jako podłoża kosmetyków decydują nie tylko o postaci tych preparatów, ale są przede wszystkim formą podania przez skórę substancji odżywczych i witamin rozpuszczonych w olejach i wykazujących dodatni efekt kosmetyczny.

Ważnym składnikiem olei roślinnych są niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) nazywane również w literaturze kosmetycznej witaminą F. Witamina F działa immunostymulująco na cały organizm człowieka, a w szczególności na skórę i włosy, przyspiesza regeneracje tkanki skórnej, obniża poziom cholesterolu i ciśnienia krwi, korzystnie wpływa na przyswajanie witamin A, D i E.

Łatwo zauważalnym objawem niedoboru NNKT są zaburzenia w funkcjonowaniu skóry i włosów. Obserwuje się zahamowania biosyntezy podstawowych składników lipidowych skóry - substancji niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania błon komórkowych. W wyniku tego skóra traci jędrność, marszczy się i wiotczeje - czyli wykazuje objawy wczesnego starzenia się. Stwierdzono ponadto, że witamina F stosowana zewnętrznie, oprócz działania leczniczego wykazuje również działanie ochronne – tworząc cienką, filmową warstwę na powierzchni skóry, która chroni ją przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych.

Olej sezamowy.
Olej sezamowy - olej roślinny otrzymywany poprzez tłoczenie na zimno nasion sezamowych (Sesamum Indicum). Ma jasno po ciemnożółty do brązowego kolor i lekko orzechowy, łagodny zapach i smak. Odmiana stosowana w przemyśle spożywczym ma ciemno brązowy kolor i mocny aromat. Pochodzi z Południowo-Wschodniej Azji, Środkowej Afryki, Egiptu, Indii oraz Chin.

W skład oleju sezamowego wchodzi:
14% nasyconych kwasów tłuszczowych, 41-43% kwasu olejowego, 41-43% kwasu linolowego, 9-10% kwasu palmitynowego, 5-6% kwasu stearynowego, 0,5% kwasu linolenowego. Zastosowany w kuchni olej sezamowy pozwala obniżyć ciśnienie tętnicze krwi i zmniejszyć stosowaną w tym celu dawkę leków. Ma również korzystny wpływ w nadciśnieniu leczonym lekami moczopędnymi oraz beta-blokerami. Obniżenie ciśnienia jest prawdopodobnie efektem działania wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz sezaminy - związku z grupy lignanów. Lignany nie tylko obniżają ciśnienie, ale, jak wykazały badania na szczurach, również hamują syntezę i wchłanianie cholesterolu.

Olej sezamowy w przemyśle kosmetycznym używany jest jako olejek do ciała, do masażu i do kąpieli.  Stosowany w kremach i mleczkach przeznaczonych dla skóry suchej, mieszanej, dojrzałej, źle ukrwionej i wrażliwej. Używany także w kosmetykach przeciwsłonecznych (posiada naturalny faktor ochronny przed słońcem ok. 3-4), w preparatach do pielęgnacji suchych włosów i suchej skóry głowy. Nie powinien być stosowany przy neurodermitis lub zapaleniach skórnych. Olej sezamowy ma właściwości rozgrzewające, oczyszczające (odtrutkowe), reguluje pracę gruczołów łojowych.
Według Ajurwedy masaż całego ciała ciepłym olejem sezamowym oczyszcza organizm z toksyn oraz nadaje skórze blask i jedwabistą gładkość.

Olej migdałowy
Olej migdałowy (Oleum Amygdalae dulcium, Oleum amygdalarum (amararum) aethereum, Amigdalina oleum) - to olej roślinny, który otrzymuje się dzięki wyciskaniu na zimno nasion drzewa migdałowego (migdałowiec zwyczajny, Amygdalus communis), popularnie zwanych migdałami, zawierających średnio od 40 do 50% tłuszczu.

Olej migdałowy tłoczy się z dwóch odmian: słodkiej (var. dulcis) i gorzkiej (var. amara). Olej z odmiany gorzkiej jest trujący zawiera około 3% kwasu pruskiego (cyjanowodór). Poddaje się go rektyfikacji w celu usunięcia trujących związków. Olej ma postać syropowatej jasnożółtej cieczy o łagodnym, słodkawym smaku i zapachu. Bardzo słabo rozpuszcza się w wodzie i w alkoholach, za to dobrze rozpuszcza się w eterze i chloroformie. Pochodzenie to południowa Europa (Francja, Hiszpania), Kalifornia.

Olej migdałowy zawiera 65-68% kwasu olejowego, 24-26% kwasu linolowego, 6-8% kwasu palmitynowego, 1-2% kwasu stearynowego oraz witaminy i składniki mineralne.

Olej migdałowy w przemyśle kosmetycznym używany jest do produkcji perfum, mydeł i kremów, oraz w farmaceutyce. Wykazuje działanie pielęgnacyjne i wygładzające. Zalecany do stosowania w preparatach do wszystkich rodzajów cery, ale szczególnie suchej, starzejącej się. Znaleźć go można w recepturach wielu kremów, mleczek, olejków do masażu, preparatów pielęgnacyjnych do włosów, wysokiej jakości mydeł. Nadaje się do każdego rodzaju skóry, rozprowadzony nie daje efektu ciężkości, jest dobrze wchłaniany. W przemyśle farmaceutycznym może być bezpośrednio spożywany w niedużych ilościach (ok. 1 łyżki), gdyż ma właściwości przeczyszczające. Z tego powodu może być uważany za środek medycyny naturalnej.
W przemyśle spożywczym stosowany jako dodatek do żywności, m.in. do aromatyzowania ciast i produkcji marcepanów

Olejek różany
Olejek różany wytwarza się w zasadzie z dwóch głównych odmian róży: z róży stulistnej (Rosa centyfolia) oraz z róży damasceńskiej (Rosa damascena). W krajach orientalnych właściwości lecznicze róży znane były od czasów starożytnych, zwłaszcza w leczeniu stanów gorączkowych, dolegliwości skórnych i żołądkowych oraz schorzeń krążeniowych. Ceniono także jej walory jako afrodyzjaku. Róża była od zawsze i pozostała symbolem miłości.
Ponadto ceni się wysoko owoce róży, bogate w witaminę C.

Arabski uczony i lekarz w X. wieku jako pierwszy wydestylował pierwszy pachnący olejek eteryczny z płatków róż. Kobiety stosowały go nie tylko do perfumowania ciała, ale również do przemywania skóry i jej pielęgnacji. W tamtych czasach kobiety działały głównie intuicyjnie. Dziś już wiadomo, że olejki eteryczne to wieloskładnikowe mieszaniny aktywnych składników. Wiadomo również, że w mieszaninie działają skuteczniej niż pojedynczo.

Olejek różany posiada właściwości przeciwdepresyjne, uspokajające, łagodzi bóle głowy.
Stosowany zewnętrznie na skórę ma podobne właściwości do pozyskiwanego z nasion oleju różanego. Działa antyseptycznie, przeciwbakteryjnie, łagodzi skórę w zapaleniach po nadmiernej ekspozycji na słońce. Początkowo wykorzystywany w kosmetyce dla samego zapachu, dziś stosowany jako składnik kremów i płynów dla cery wrażliwej, suchej i zmęczonej. Ze względu na występowanie w olejkach eterycznych związków o budowie alkoholi i estrów, kosmetyki aromaterapeutyczne, w sposób naturalny wykazują bliskie skórze kwasowe pH.

Olejek różany otrzymywany z kwiatów róży jest niezwykle drogi, gdyż do otrzymania 1 kg olejku potrzeba aż 4 ton płatków. Z tego powodu do kompozycji kosmetycznych często stosuje się tańszy olejek geraniowy.

Olej różany
Niedawno odkryto również zalety oleju tłoczonego z owoców dzikiej róży. Jest on bogaty w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (omega-3, omega-6 i omega-9), mające właściwości przeciwnowotworowe, zapewniające prawidłowy rozwój i wzrost płodu i noworodka, obniżające poziom cholesterolu. Jest również źródłem kwasu retinowego, pochodnej witaminy A, który stosowany jest w kuracjach przeciwzmarszczkowych, napinających i rozjaśniających skórę. Kwas retinowy (retinol) ma również właściwości przeciwbakteryjne, przez co ogranicza powstawanie trądziku. Olej może być używany zewnętrznie na egzemy, łuszczycę i stany zapalne, przebarwienia i zmarszczki, do likwidacji blizn po operacjach i oparzeniach, także słonecznych.

Olejek z limetki
Lima (limonka, limetka, limeta kwaśna) (Citrus aurantifolia) - gatunek rośliny należącej do rodziny rutowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej Azji (prawdopodobnie z Malezji). Niewielkie i rozgałęzione drzewo lub krzew o wysokości do 5 m. Gałęzie ma pokryte krótkimi i ostrymi kolcami. Liście długości do 9 cm, owalnoeliptyczne, o ząbkowanych brzegach, wyrastające na łopatkowato oskrzydlonych ogonkach. Po roztarciu wydzielają przyjemny zapach. Kwiaty wyrastają po 1-7, są pachnące, mają 5-działkowy kielich i 5-płatkową koronę o średnicy do 2,5 cm, 1 słupek i liczne pręciki. Płatki korony są żółte, o czerwono nabiegłych brzegach. Kwitnie i wytwarza owoce przez cały rok. Owoce są okrągłe lub jajowate, jagodowe, o średnicy 3-5 cm. Skórka żółtawozielona lub żółta, woskowana, gorzka. Miąższ bardzo kwaśny i pachnący. Drzewo owocowe: uprawiana jest głównie na Antylach, na wyspach Bahama, w Egipcie, także na Florydzie. Również w Europie jest uprawiana, znajduje się w rejestrze roślin uprawnych Unii Europejskiej.

Owoc zawiera 0,8% cukrów, witaminę C (46 mg/100 g), 6-7% kwasu cytrynowego, wapń, potas i fosfor. Owoce limety kwaśnej mają w sobie więcej witaminy C niż cytryny, ale są mniej popularne w Europie z powodu mniejszej trwałości. Skórka jest cieńsza i delikatniejsza (lima preferuje klimat wilgotny i ciepły), dlatego łatwiej ulega infekcjom grzybiczym. Owoce limy wykorzystuje się do sporządzania soków i napojów orzeźwiających. Z owoców wytwarza się również olejki eteryczne i kwas cytrynowy. Olejek z limety wytwarza się przez mechaniczne wytłaczanie skórek owoców. Ma on barwę od żółtej do zielonej i silny, świeży zapach cytrusów. Wykorzystywany jest w produkcji kosmetyków, środków czystości oraz perfum, a także w przemyśle spożywczym, między innymi w produkcji napojów.

W zasadzie olejek z limety stosuje się podobnie jak olejek cytrynowy. Działa odświeżająco, poprawia nastrój. Ma właściwości antyseptyczne oraz ściągające, dlatego nadaje się dla cery tłustej ze skłonnościami do wyprysków. Dzięki właściwościom bakteriobójczym może być wykorzystywany w leczeniu stanów zapalnych skóry, na przykład czyraków. Olejek z limety stosowany także bywa w schorzeniach dróg oddechowych, w leczeniu przeziębienia, bólu gardła oraz kaszlu.

Ekstrakt z lotosu
Lotos (Lotus, Nelumbo Adans.) – rodzaj roślin wodnych z rodziny grzebieniowatych.
Orzechodajny Nelumbo nucifera z krajów azjatyckich ma owoce i kłącza jadalne o bardzo szerokim działaniu biostymulującym i jest jedynym z najbardziej rozpowszechnionych symboli w religii i sztuce m.in. indyjskiej. We współczesnej medycynie krajów Wschodu używamy jest jako środek leczniczy oraz spożywczy. Podstawowymi surowcami są nasiona i korzenie. Mają one działanie ogólnie wzmacniające, regulujące krążenie krwi, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne.
Lotos niebieski (Nymphacea caerulea) znany był jako symbol odrodzenia, narkotyk i afrodyzjak. Roślina ta działa na skórę w sposób podobny do działania alg i może znaleźć podobne im zastosowanie w kosmetyce. Z drugiej strony działanie biostymulujące tej rośliny jest podobne jak roślin z rodziny Araliaceae.

Pomimo iż przekazy na temat początków powstawania filozofii ajurwedyjskiej donoszą, że jej korzenie sięgają około 5-6 tys. lat wstecz, dopiero teraz także i my możemy skorzystać z dobrodziejstw tej niewyczerpanej skarbnicy wiedzy. Stało się to możliwe dzięki wprowadzeniu na polski rynek przez firmę „Vitus” produktów z linii produktów ajurwedycznych „Dr Sacher΄s – Ayurveda wellness aus Indien”, która zasłynęła już na cały świat z nowoczesnych, a jednocześnie opartych na bardzo starych recepturach, preparatów doskonale pielęgnujących ciało i poprawiających samopoczucie.

W skład serii „Dr Sacher΄s – Ayurveda Wellness aus Indien” wchodzą:

• Körperpflegeöl – Olejek pielęgnacyjny do ciała.
Olejek przeznaczony jest do codziennej pielęgnacji skóry ciała. W jego składzie występuje m.in. olejek różany, olej różany, olej migdałowy, olej sezamowy oraz olejek z limetki.
Kosmetyk przygotowany jest według receptury ajurwedycznej. Przeznaczony jest do skóry suchej. Jego codzienne stosowanie zapewnia skórze pożądaną gładkość oraz nawilżenie. Preparat należy wcierać po kąpieli na mokrą skórę lub używać do masażu ciała.

• Gesichtscreme - Krem do twarzy
Lekki krem nawilżający do codziennej pielęgnacji skóry twarzy. Zawiera m.in. ekstrakt z kwiatów lotosu, olej migdałowy oraz olej sezamowy. Kosmetyk przygotowany jest według receptury ajurwedycznej. Preparat nawilża i wygładza skórę twarzy. Krem do twarzy należy codziennie nakładać na skórę i pozostawić do wchłonięcia.


Literatura źródłowa u autora.